संवाद – डॉ. आगाशे

- डॉ. प्रशांत खापणे (First published in Paalavi Diwali Ank 2009, Germany)

आपण बर्‍याचदा एक तक्रार ऐकतो. मला आहे तेच खूप झाले आहे, मला हल्ली वेळच मिळत नाही. त्यामुळं डॉ.आगाशेंसारखे लोक दोन-दोन क्षेत्रात तितकीच उल्लेखनीय कामगिरी कसे करू शकतात याचं आश्चर्य होतचं. ते बराच काळ FTII सारख्या मान्यवर संस्थेचे मुख्याधिकारी होते त्याचबरोबर MIMH (Maharashtra Institute of Mental Health) चे सुद्धा संस्थापक आणि डिरेक्टर होते. निळू फुले, डॉ. लागू , विजय तेंडुलकर, डॉ. जब्बार पटेल, स्मिता पाटील ह्यांसारख्या मराठी नाट्य-आणि चित्रपटस्रुष्टीतील मात्तब्बर कलाकारांबरोबर केलेलं काम अतिशय गाजलेलं आहे.

फ्रॉइडचं ‘Analysis of Dreams’ माझ्या आवडत्या पुस्तकांपैकी एक. ते वाचलं होतं मी खूप पुर्वी. तेंव्हा उमगलं कमी आणि अजुनपर्यंत काही शंका तश्याच राहून गेल्या होत्या. मला नाटक बघण्याची आणि जवळच्या काही मित्रांना नाटक सादर करणं ह्याची आवड असल्याने काही जुणी नाटकं बघणं, त्यांच्याबद्दल जमेल तितकी माहिती मिळवणं ह्याची आवड आहे. तेंडुलकरांच्या ‘सखाराम’ बद्दल गिरीश कर्नाडनी असं म्हंटल आहे की असं नाटक गेल्या हजार वर्षात भारतीय रंगभूमीवर झाले नाही. त्यांची ‘घाशीराम-सखाराम’ जोडी म्हणजे भारतीय रंगभूमीचे जगाच्या रंगमंचावरचे प्रतिनीधी मानले जातात. ज्या काळात ही दोन नाटकं मराठी रंगभूमीवर आली त्याचे सक्रिय साक्षिदार मोहन आगाशें. त्यामुळं त्यांच्याशी बोलताना कलाकार-मानसशास्त्रज्ञ मोहन आगाशें हा द्वंद्व समास चालवता येणार याचा आनंद तर होताच होता. पण त्याचबरोबर ज्याला मराठी रंगभूमी आणि चित्रपटसृष्टीचा सुवर्णकाळ म्हणता येईल अश्या काळातल्या काही कलाकारांबददल त्यांच्याशी बोलता येणं हा खरंच दुग्ध-शर्करा योग. दिवाळी अंकाची कल्पना त्यांच्या कानावर घातली आणि मुलाखातीबद्दल विचारले. त्यानी लगेच अमेरिकेतला आणि भारतातला फोन नंबर दिला आणि वेळही.


नमस्कार डॉ.आगाशे. आपण दिलेल्या वेळेबद्दल आणि ‘पालवी’ च्या पहिल्या मुलाखतीबद्दल मी आपला खुप आभारी आहे. यातले काही प्रश्न आहेत डॉ.मोहन आगाशेंना आणि काही आहेत कलाकार मोहन आगाशेंना.

नमस्कार. अंकाबद्दल शुभेच्छा…विचार प्रश्न.

डॉ.मोहन आगाशें आणि कलाकार मोहन आगाशें यांच्यातली सांगड तुम्ही कशी घालता? म्हणजे डॉ.मोहन आगाशेंना कधी आपण “गुरुदेव रविंद्रनाथ टागोरांच्या A Wrong Man in Workers Paradise” सारखे वाटले का?

आपण जेव्हा शिकत असतो तेव्हा आपल्याला कमी कळत असतं, म्हणजे अनुभव कमी असतो. आई-वडिलांना पण ठराविक channels माहिती असतात. मार्क्स पडले तर engineer किंवा doctor होणे हा एकच मार्ग. म्हणजे घोड्यासारखं- झापडं लावली आहेत जा पुढे. आजकाल मात्र internet मुळे महिती खूप असते, पण त्यामुळे गोंधळ देखिल तितकाच. त्यापेक्षा चुकीच्या पण एकाच मार्गाने जाणे बरे असे मला वाटते. सुदैवाने हे लवकर लक्षात आलं, त्यामुळं psychiatry करण्याचा निर्णय घेतला. एक प्रकारची stability आली. देवाने बघं आपल्याला दोन डोळे, हात, आणि पाय कशासाठी दिलेत. मेंदुचे देखिल identical दोन भाग आहेत. प्रत्येकाचे काम ठरलेले आहे. त्यांमुळं balance येतो. एक पाऊल मागे, तर एक पुढे. त्यामुळं जीवनाचा प्रवास दोन चाकांवर झाला तर बरं असं नेहमीच वाटलं. पण हे दोन पाय एकाच माणसाचे असलेले बरे, नाहीतर तर तीन तंगड्यांचा तमाशा… लग्नानंतर होतो तसा. काय? त्यामुळं असं conflicting नव्हतं कधी वाटलं. जेव्हा junior होतो, संध्याकाळी वेळ असायचा तेव्हा theater खूप केलं. नंतर senior झाल्यावर department devolpment च्या वेळी चित्रपट केले. नंतर ह्या सगळ्याचा balance करण्याचा प्रयत्न केला.

तुम्हाला रंगमंचाची आवड केव्हा पासून आहे? म्हणजे पहिले नाटक केव्हा केलेत?

लहानपणापासुन. मला वाटते सगळ्यांनाच असते लहानपणी. आई-वडील पहिले प्रेक्षक. त्यांनी प्रोत्साहन दिले तर मग पुढं चालू. त्यामुळं बलोद्यान, गणपतीचे मंडळ असो, पुढे शाळा, कॉलेज असं ते चालू राहीलं. प्रत्येकजण ते कुठल्या ना कुठल्या stage ला सोडून देतात. पण ही मैत्री सुटली नाही. किंवा सोडली नाही असं म्हण.

मला घाशीराम कोतवाल बद्दल प्रचंड आकर्षण होते आणि आहे. अगदी अलीकडे अलीकडे पर्यंत त्याची VCD मिळणे दुरापास्त होते. त्या पूर्वी तर पुण्यात सुद्धा त्याचे प्रयोग लपून छपून झाल्याचे मी ऐकले आहे. घाशीरामला झालेला ब्राम्हण समाजाचा विरोध, मध्यंतरी ‘फायर’ ला झालेला विरोध असो अथवा अगदी परवा परवा ‘मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय’ च्या show नंतर लोकांनी दिलेल्या घोषणा हे सगळे काय दर्शवते असे तुम्हाला वाटते?

अरे तू काल इथे असायला हवा होतास. ह्या विषयावरच बोलणं झालं काल. clips दाखवल्या. घाशीराम वर बोलायचं तर मुलाखातीचा वेळ पुरणार नाही. विरोध म्हणण्यापेक्षा controversy म्हणू. प्रयोग मात्र लपून-छ्पून कधीच नाही झाले. ३५ एक लोकांचा संच, कसा करणार लपून-छ्पून? पण आपल्याकडे कुठ्ल्याही गोष्टीचा issue करणे, उगाचाच जाळपोळ, पोस्टर फ़ाडाफ़ाडी ही प्रवृत्ती जास्त. नाटक हे काही इतिहासाची बखरं नाही. पण ही प्रगल्भता नाही. कुणीही पेटवलं की पेटतात. त्यामागे फार मोठी history आहे. खरा राग होता तेंडुलकरांवर. त्यानी सखाराम बायंडर आणि घाशीराम एकाच वेळी लिहिलं. त्यामुळं सखाराम बंद पाडलं गेलं, प्रकरण कोर्टात गेलेलं. केस जिंकली, ठाकरेंसाठी प्रायोग ही झाला. ते पहिल्यावर खूष झाले आणि मग ते पुन्हा सुरु झालं. पण घाशीरामचे प्रयोग कधी नाही बंद पाडले गेले. आम्हाला ते कोर्ट वगैरे जमलंही नसतं. घरचेच प्रश्न आम्हाला खूप होते, नाटक देखिल हौशी लोकांच त्यामुळं थोडा काळ बाहेर पडलो. नंतर केकटनी नावाची संस्था काढली, खिशातलेच पैसे टाकून नाटक revive केलं. पुढं बर्लीनच्या प्रयोगाला अशीच controversy झाली. आम्हाला वाटलं नाना फ़डणीस फ़क्त नानावडीच्या लोकांना माहीती.

नाना फडणवीस ऐवजी आणखी कुठली भूमिका तुम्ही केलीत काय? किंवा करावी अशी वाटली का आणि का?

घाशीरामची. खरंतर तेंडुलकरांना माझा घाशीराम फ़ार आवडला नव्हता. त्यांना तो फ़ार powerful नाना वाटत होता. त्यांची इच्छा होती की मी घाशीराम करावा. पण ते कसं आहे माहीती आहे काय तुला, आपला मुलगा engineer व्हावा असं बापाला वाटतं आणि तो भलतच काहीतरी करतो तसं. मग बापाला वाईट वाटतं. त्यामुळं मी त्यांचा नावडता नाना. त्यांना आवडता नाना भेटला अमेरीकेत. तिथे पण production झालं होतं घाशीरामचं. तो एक मोरोक्कन कलाकार होता. त्यांनी ते लिहीले सुद्धा नंतर की मला अपेक्षीत नाना मला अमेरिकेत मिळाला.


आपण जर्मनीत ह्या पूर्वी अनेकदा येउन गेला आहात. ऐंशीच्या दशकात तुम्ही जर्मनी (ग्योटिंगन) मध्येही घाशीरामचे प्रयोग केले. तो अनुभव कसा होता? आणि भाषेची अड़चण तुम्ही तेंव्हा कशी सोडवलीत?

अरे, ग्योटिंगन !!! म्हणून तर तुला विचारले परवा कुणी आहे का मराठी तिथे म्हणून. अरे, किती आठवणी. ३० वर्षांपूर्वी जिथे नाचलो होतो त्या stage वर मी seminar conduct करत होतो. मी फ़ार nostalgic झालो होतो.

अरे सगळ्या newspapers मध्ये reviews दुसर्‍या दिवशी. लोकांनी अगदी उचलून धरलं नाटक.

भाषेचं म्हंटलस तर तू तो प्रयोग पाहिला नाहीस म्हणून असं म्हणतो आहेस. एक तर अतिशय सुंदर synopsis केला होता जर्मन मध्ये. choreography आणि music इतकं छान आहे घाशीरामचं त्यामुळं फ़ारशी अडचण नाही आली. लिहलं होतं “Schiller from far east” – will be performed precisely at six. नविन ग्रुप ने केले नाटक पण आई भाजी करते आणि काकू पण करते.

अर्थात विजय तेंडुलकर, डॉ.जब्बार पटेल, आणि भास्कर चंदावरकरांच्याबद्दल बोलल्या शिवाय घाशीरामचा विषय संपवता येणारच नाही. ह्यांच्या बद्दल काही सांगू शकाल का?

तेंडुलकर सर्वस्पर्शी माणूस. त्यांच्याबद्दल मी काय बोलणार! त्यांचा spectrum बघं. गिधाडे, घाशीराम, अशी पाखरं येती, सखाराम, बेबी, कमला, शांतता कोर्ट चालू आहे, सामना, सिंहासन. किती व्यक्तिरेखा. कुठंही व्यावसायिक द्रुष्टीकोन, पैशाचा लोभ धरुन काम नाही. स्वतःशी प्रामाणिक असलेला नाटककार. राज कपूर पासुन सगळ्यांनी त्यांना approach केल. आमच्यासाठी script लिहा म्हणून. त्यांना ते जमलंच नाही, त्यांचा तो स्वभावच नव्हता. त्यांनी जेव्हा जेव्हा पटकथा लिहील्या तेव्हा चित्रपट गाजले. त्यांनी दिग्दर्शक बनवले. शाम बेनेगल – निशांत, मंथन. गोविंद निहलानी – आक्रोश, अर्धसत्य. पटकथेवर हुकुमत. human psychology ची इतकी जाण न तेही psychology न शिकता. आपल्याकडं लोक बोलतात नुसतं. पण त्यांच्याकडून listening skills शिकलो. त्यांना फ़क्त listening skills म्हणतात हे माहीती नव्हतं इतकच. संवेदनशील किती असलं पाहीजे माणसानं ह्याच सुंदर उदाहरण.

चंदावरकर – कितीतरी नाटकांना संगीत दिलं. पण घाशीरामच काम आठवतं लोकांना. कित्येकांना माहिती नाही FTII ला असताना दिलं त्यानं ते. He was gifted. A good teacher and a theoretician. सितार खूप छान वाजवायचे. 70ies मध्ये he was at his peak. पण अनेक गोष्टी येत असल्यामुळे इतर बाबींकडे लक्ष नाही दिले. तू बघ सामना, आक्रित, तीन पैशाचा तमाशा. अप्रतिम संगीत. नंतर त्यांनी खानोलकरांना श्रद्धांजली साठी नक्षत्रांचे देणे कार्यक्रम जो झाला त्याला त्यांचच संगीत होतं. अमोलने (पालेकर) कविता वाचन केलं. छान कार्यक्रम झाला तो. नुसतं मराठीच नाही इतर भाषातही काम केलयं.

जब्बार बद्दल म्हंटलास तर पहिली कारकिर्द फ़ार सुरेख. घाशीराम, अशी पाखरं येती, तीन पैशाचा तमाशा, पडघम, खेळिया…milestone नाटकं. सामना, सिंहासन, उंबरठा, जैत रे जैत, अगदी अलिकडं आंबेडकर. अरे peak असतो. आपलेपणा तर आहेच पण खूप जवळचे असल्याने राग पण. इतका उत्कृष्ठ दिग्दर्शक पण पडघम नंतर काही नाही केलं. उत्कृष्ठ पण पडद्याआड गेलेला दिग्दर्शक म्हणुन राग येतो.

जर माझ्याकड़े पिस्तूल असती तर मी मोदिंवर गोळ्या झाडल्या असत्या ह्या तेंडूलकरांच्या विधानावर डॉ. आगाशेंची प्रतिक्रिया काय होती?

काय देणार प्रतिक्रिया!. ते तसे राजकारणी नसल्याने मनात आलेले बोलले. पण मगाशी तुला म्हंट्ल्याप्रमाणे आपल्याकडे जी प्रभावी शक्ती आहे तिचा वापर कशासाठी करायचा…भावना भडकवण्यासाठी कि आणि कशासाठी हे ठरवणं महत्वाचं. इतरांचा द्वेष करुन तुम्ही हिंदुत्ववादी होऊ नाही शकत. युद्धानं आणि जाळपोळीनं काही सिद्ध होत नाही हे इतिहासानं दाखवून दिले आहे.

तेंडूलकरांचे ‘शांतता कोर्ट चालू आहे’ (Die Panne) किंवा ‘अशी पाखरे येती’ (The rainmaker), पुलंचे ‘एका कोळीयाने’ (The Old Man and the Sea) अथवा ‘ती फुलराणी’ (Pygmalion) , तीन पैशाचा तमाशा (The three penny Opera) अगदी अलीकडचे ‘कथा दोन गणपतरावांची’ किंवा ‘अग्गबाई अरेच्चा’ सुद्धा प्रेरीत आहेत. त्या तितक्याच ताकतीच्या कलाकृती आहेत किंबहुना थोड्या सरसच. पण आजकाल प्रेरणा आणि चौर्य ह्यातील सीमा खूप धूसर झाली आहे. ह्याबद्दल तुमचे काय मत आहे?

बाजारीकरण वाढलेलं आहे असं तुझ्या म्हणण्याचा अर्थ होतो, आणि खरं ही आहे. American attitude मुळे शिक्षणाचं, इतकंच काय वैदिक शास्त्राचंसुद्धा बाजारीकरण झालेलं आहे. पुर्वी असं होतं की पैशाचं स्थान कुठल्याही profession मध्ये ठरलं होतं. पण आता पैसा वर जाऊन बसला आहे. त्यामुळं professional identity चा mask फाडला की तर आत पैशाचा चेहरा दिसतो. पुर्वी उलट होतं. आज जाहीरात attractive केली की झालं. पूर्वी जाहीरातचा उद्देश्य लोकांपर्यंत पोहचणे हा होता. आता फ़सवणूकीकडे प्रवृत्ती वाढली आहे. जसं आजकाल ६०० प्रिंट काढून चित्रपट हजार ठिकाणी बाजारात आला की झालं. पैसा वसुल. बुद्धिचा गैरवापर करायला शिकला आहे माणुस.

आणि उप-प्रश्न असा की ‘अशी पाखरे येती’ आणि ‘थोडासा रूमानी हो जाए’ मधे तुम्ही कशाला झुकतं माप द्याल आणि का?

मी ह्यात नक्कीच अशी पाखरे येती ला झुकतं माप देइन. कारण मला वाटते ते आपल्या मातीला फार जवळ आहे. तेंडुलकरांनी लिहलं पण आहे ते छान. rainmaker ही फ़क्त तू म्हंट्ल्याप्रमाणं प्रेरणा होती. पटकथा, पात्रं अगदी आपली वाटावी अशी होती. आपण म्हणतो ना belivable तसं. पालेकर साहेब हे बुद्धीजीवी खरे पण इथे मी अशी पाखरे ला झुकतं माप देइन. आणि दुसरं म्हणजे ती भुमिका करणारा मनुष्य charming हवा. आता नाना हा काही charming असू शकतो असं मला वाटत नाही. music छान होतं. चंदावरकरच होतं.

“कला ही एखाद्या स्वप्ना सारखी असते. ती स्वतःला कधीच विषद करत नाही आणि ती नि:संदिग्ध नसते” असं कार्ल गुस्ताव युंग ने म्हंटले आहे. ह्यावर तुम्ही थोडा प्रकाश टाकू शकाल काय?

सहमत आहे मी. आपण जे reading between the lines म्हणतो ते great work of art चं लक्षण आहे. कुठलंही एक माध्यम काहीही express करायला अपुरं पडतं. प्रत्येक text ला subtext असतं. what you say and what you communicate might be different. आणि ते आपली बलस्थानं काय आहेत त्यावर ठरतं. म्हणुन तर कुणी चित्रकार होतात, कुणी गायक, कुणी actor. कुणी शब्दच्छल करतात. परत घाशीरामचच उदाहरण घे. तसं संदिग्धच आहे ते, नाही का?

अगदी अलीकडे दिल्ली हायकोर्टाने घेतलेल्या निर्णयाच्या पार्श्वभूमीवर हा प्रश्न विचारावासा वाटतो: एडिपिस मनोगंडाचे जर निराकरण नाही झाले तर त्याचे रूपांतर समलिंगी आकर्षणामधे सुद्धा होऊ शकते असे फ़्रोइडने Die Traumdeutung मध्ये लिहिले आहे. ह्या बद्दल काही सांगाल का आणि समलिंगी आकर्षण अनैसर्गिकच मानले पाहिजे का? नसेल तर मग मानसशास्त्रामध्ये त्याला मनोगंड का मानले जाते?

expression differs from culture to culture. युरोपमध्येसुद्धा पूर्वी त्याला sexual disorder च म्हणायचे. तू ‘एका छोट्याश्या सुट्टीत’ हे नाटक पाहिलं असशीलच किंवा तेंडुलकरांचे ‘मित्राची गोष्ट’.

इथं दोन गोष्टी आहेत, नैसर्गिक काय आणि कायद्याने कशाला मानत्या दिली आहे. समलिंगी काय किंवा विरूद्धलिंगी आकर्षण असण्याबद्दल काही नाही पण त्याची परिणिती रस्त्यावर कशात होते हयाचे थोडे भान ठेवले पाहीजे. मी परवा इथे न्यु-जर्सी मध्ये cultural confusion of Asians वर बोललो तिथेही अश्याच धर्तीवर बोलणे झाले. मजेची गोष्ट म्हणजे इथे verbally express करण्यावर जोर, आपल्याकडे नवरयाने बायकोला ‘I love you’ किंवा असं काही म्हंटल तर तिला वाटतं काय लफ़डबिफ़ड तर नसेल ना? so when we talk of law – we talk of group of people. And what is acceptable at that particular time and place.

आणि freud चं म्हंट्लास तर त्याने ही एक system शोधुन काढली which was hypothetical. तू वाचलं असशीलच पुस्तकात त्यानं ego-superego अश्या structure बद्दल लिहीलं आहे. कुठलंतरी hypothesis मान्य केल्याखेरीज पुढचं logic चालवू शकत नाही आपण. जसं अंकगणितात १ ते ० मान्य केल्याखेरीज पुढे उपयोग होत नाही. but he was also a biologist. त्याचं मत होतं की biology मध्ये याचं उत्तर सापडू शकेल. तर ह्या complex मुळे मेंदुच्या एका भागाची वाढ नाही होत. म्हणुन समलिंगी आकर्षण वाटू शकतं असं biological explanation देता येइल.

तुम्ही कुंडली वर विश्वास ठेवता का? म्हणजे नक्षत्रं आणि तारे आपल्या स्वभावावर परिणाम करतात ह्या वर विश्वास ठेवता का?

ज्याबद्दल मला माहीती नाही त्यावर कसं बोलणार? विश्वासाचा मुद्दा आला की Sustention of intelligence आलं!

मानसशास्त्रामध्ये स्वभावाला औषध आहे का? आणि तसे असते तर दोन्ही गणपतरावांना त्याचा फायदा झाला असता का?

हा..हा..हा !! दोघांच logic आठवतंय का तुला?

एक म्हणतो – मैत्री राहुदे, सौदा करू. भाताची पोती देतो. मग दुसरा म्हणतो नाशवंत पोती, त्याचा काय उपयोग? त्यावर पहिला म्हणतो – बहिर्‍या माणसाला कानाचा उपयोग नाही म्हणून काय तो कान कापून घेतो का?

वनारसेबाईंनी एक पुस्तक लिहीलं आहे – स्वभावाला औषध आहे! मानसशास्त्रही सांगते तसं. म्हणजे स्वतःला बदलण्याची ईच्छा असेल तर शक्यही आहे. पण एक लक्षात ठेवावं – आंब्याची कोय लावून काही द्राक्ष येत नाहीत. तशी अपेक्षाही ठेवण चुकीचं.

तुम्ही स्वतः सुन्दर कथाकथन करता…अगदी साभिनय सादर करता. तुमची आवडीची पुस्तके कोणती? अणि आवडते लेखक कोण?

वाचन कमीच तसं माझं. फ़ारच कमी. ते वेड कमीच. आणि आयुष्यात वेगवेगळ्या stages मध्ये वेगवेगळी पुस्तके भावतात. किंवा एकच पुस्तक वेगवेगळ वाटतं. पु.शि.रेग्यांच एक पुस्तक आहे ‘सावित्री’ नावाचं. छोटं पुस्तक आहे. एका बाईनं पुरुषाला लिहिलेली ३९ पत्रं आहेत त्यात. सुंदर. पु.लं., तेंडुलकर आवडतात…पण आपली मर्यादा पण असते एक. जग सगळं बघून नाही होत एका आयुष्यात.

तुम्ही वेगवेगळ्या दिग्दर्शकांबरोबर काम केलेत तर त्यांच्या बरोबर काम करतानाच्या काही आठवणी आहेत का? आणि तुम्ही स्वतः दिग्दर्शनाचा प्रयत्न केलात का?

तसं फोनवर सांगण अवघड आहे. पुन्हा भेटुच आपण तेव्हा प्रत्यक्षच बोलू. दिग्दर्शनाचा प्रयत्न केला. पण फ़ारसा काही यशस्वी नाही झाला. प्रार्थना नावाची एकांकिका होती. पण फ़ार नाही जमून आलं सगळं. त्यापेक्षा आपली acting बरी.

आणि शेवटचा प्रश्न – मारुती कांबळेचं काय झालं हा प्रश्न तुम्हाला कधी विचारला गेला का? आणि त्याचे तुम्ही आज काय उत्तर दयाल?

विचारतात अजुनही गमतीने. उत्तर – मारुती कांबळे न्यु-जर्सी मध्ये दिसले होते…किंवा अलिकडे मारुती कांबळेंना काही लोकांनी मुनिक मध्ये पाहिलं. काय?

 

Interview with Bruce Percy

I’m pleased to announce the first installment of an informal chat or interview of sorts with my favorite artists. I know Bruce for past 6-7 years through chat, emails, forums, and his publications. He is one of the few who excels at landscape and people photography. He is also a fine teacher and has golden nuggets hidden in his articles and podcasts. If you have not done it yet, Rush!! Visit his blog, website and podcasts: The Light & the Land

© Bruce Percy Photography

© Bruce Percy Photography

Hi Bruce,
Thanks a lot for your time. Shall we start?

Please tell us about the Artists (not necessarily photographers) who have influenced you? and why?

The biggest influence was music originally. I’m a failed musician so this is really where my ‘creative’ side originated. I still find that music plays a big part in influencing me and I tend to like listening to people like Joni Mitchel, Lambchop, Classical, Electronic music. Anything that has a twist to it. I often find that music puts me in a place similar to the place that I go to in my head when I’m working on my photography.

For direct influences, Michael Kenna, although a black and white photographer only, has been very influential in how I go about image making. He has an almost religious way of working and it’s all about what is within, and not about what is in front of the camera.

Galen Rowell first spurred me on to take pictures of the natural world, but Kenna has allowed me to be brave and depart from reality as and when I choose to do so in my photography.

© Bruce Percy Photography

© Bruce Percy Photography



Any upcoming talent you have become fond of?

I do keep up to date with photographers but there tends to be so many that it’s hard to keep track. But I think when you’re committed to your own work, you tend to find yourself thinking and working on your own work rather than thinking about someone elses work. I think that’s what creates individuality….. I don’t feel I do things because I’ve seen or admired someone elses work. I do what I do because I’m driven to do it.

When I found your website about 5-6 years ago I instantly became a fan of your work and the philosophy behind the work. It was you who convinced me, in a way, that it’s not the camera that makes the image but the photographer. Ironically it was also partly your work (there were few others like Guy Tal, Darwin Wiggett etc.) which influenced my decision to purchase medium format equipment and eventually large format. Your thoughts?

It always surprises me how much of an effect or influence I’ve had on others. I think it’s great if someone can inspire you and I’ve certainly felt at times that I’ve done that for visitors to my web site. I’m glad you went Medium Format as you were clearly looking to improve your work. But I try to convince people that the gear isn’t important, and as much as they all tell me they understand that, they quickly follow it up with asking me what lenses and cameras I use as if it’s going to make their images the same as mine !

But I’m pleased I’ve given you some inspiration.

I know that you used to own 5D and were quite happy for some time at least. However you recently sold most of the EOS lenses and I think also the camera. Would you like to tell us about this decision?

I don’t think I was ever really happy with digital. I felt I had to keep giving it a go and thinking that a few months would not be enough time to give it justice. It’s rather complex my decisions to get rid of it, but I think the main point was that I felt I’d lost something that was present in my earlier images and I wanted to regain it. I also find it hard to work with too many cameras. Cutting the systems down so you don’t have an overlap and know what each are for, is a good thing. I found I was shooting film all the time and knew the digital wouldn’t be used. I’m particularly unhappy about the colours and plastic look of digital imagery.

© Bruce Percy Photography

© Bruce Percy Photography


I have always thought of cameras as ‘necessary evil – the cables’ in a good sound system. Have you ever thought this way?

Yes, a camera is an interface between what you saw and the final image. It should be as transparent and easy to use as possible. Anything that hinders, stops you or takes you out of the creative ‘zone’ that you might be in is a bad camera. That’s why getting to know your gear and working with it for a long time is beneficial. You get so used to it, it becomes second nature. People who buy new lenses and new systems all the time are always going to be impacting their photography and losing creativity because they’re unfamiliar with the gear.

Tell us more about your workshops you offer, is it more of 1 to 1 or are there many participants involved? What do you do after a typical photo shoot?

The workshops to date have been in South America. They’re really photo safaris where I take people to some special locations for the best times of the day. On a trip like that its hard to give any real solid tuition but everyone goes away happy because they’ve had an entire week of being immersed in making images. Lots of chatting and sharing thoughts and if we have time, some critiques. I do spend some time with everyone in the field and show them what I do. It’s up to you to decide if you like my way of working but I think people find they are more aware of composition, light, etc when they leave.

© Bruce Percy Photography

© Bruce Percy Photography


I know your passion for the light and from what I have gathered via your podcasts that you go beyond the obvious. Any interesting experiences to share about the adventures?

I’ve fallen into a crevasse in Patagonia once. That was a bit scarey and I knew this all happened because I was determined to get photos in a remote part of the world. There have been a few silly incident for me – often involving cliffs or places I shouldn’t have got myself into. I think sometimes it’s easy to go too far with photography to the point that you overstep safety at times.

You rarely see photographers doing ‘people/portrait’ and ‘landscape’ at the same time. In that sense you are one of the few who manages to come up with fantastic images of people and the land itself. How do you manage this?

I think it’s development. I love landscapes and I feel I want to convey a sense of atmosphere in my images of them. But I’m quite a people person too. I love communicating and love different cultures. I think when you become comfortable with photographing landscapes, it’s natural to want to graph that know-how onto other areas that you are interested in. I feel if I were just doing landscapes, that it would all be a bit one dimensional for me.

© Bruce Percy Photography

© Bruce Percy Photography

© Bruce Percy Photography

© Bruce Percy Photography


It is difficult, I know, to choose few favorites from a wonderful portfolio of yours. However if you decide to which ones will they be, and why?

When I used to write music, I tended to be very precious of my efforts. It’s strange, because my photography has had an impact on a lot of people and as much as I’m passionate about what I do, I find it very easy to distance myself from my work quickly and move on to the next thing.

So I tend to think that the images I like the best are often my most recent images, simply because they’re fresh for me.

© Bruce Percy Photography

© Bruce Percy Photography


I had a look at the new portfolio and must congratulate you. I’m looking forward like a kid in the candy store to the images from India.

Thanks!

PS: This entry was published in May 2009, however I managed to delete it from my blog. I have now recreated it. Hope you enjoy it.

Interview with Guy Tal

Dear Friends,
It is my pleasure to present the discussion I had with one of my favorite photographer/writer, Guy Tal. Ever since I know him he has been very approachable, always willing to help and inspire. He is one of the most eloquent person I know when it comes to the artistic discussions (check out his blog) and yet someone whose images need no explanation other than a mere title.

© Guy Tal Photography

© Guy Tal Photography


Hello Guy, Thank you for your time. It is my pleasure to have you as a guest on my blog.

I always wanted to know how you spent your childhood/adulthood? Were you also art-lover as a kid? Did anything/anyone in particular inspired you to take photography as profession?

I actually didn’t think in terms of “art” until much later in life. As a kid I spent much of my time out in the fields and orchards around my house. I remember always being fascinated by natural beauty. I read every guide book I could find, learned the names of every plant and critter I came across and could spend hours just examining and watching little things. As I grew up I started venturing farther and at some point decided to bring a camera along to share some of my findings. Those first few years didn’t yield much in terms of fine art but I loved the way the camera helped me explore and isolate become more aware of visual relationships.

© Guy Tal Photography


Many photographers I know are also Music lovers, themselves play one or the other instrument. What about you?

I wish I did. I love listening to music but never took the time to learn to play.

The very first question may people ask is which camera/lens do you use. What do you think is the reason for the assumption of creative responsibility transfer?

I think the answer is more complex than it may appear. Coming from fellow photographers it might mean they are fascinated by gear, which is understandable, but any serious photographer should be careful not
to get too carried away to a point where gear becomes more important than making images. I don’t mind answering such questions but generally try to lead the conversation towards images rather than
equipment.

On a more general level, photography as art — as opposed to a documentary medium — is a relatively new concept. It doesn’t yet have the centuries of established notoriety and understanding behind it that other fine arts do. There is still a great need to educate the public about the role of the artist in conceiving and making artful images and in their value as objects in and of themselves, independent of the process that created them. It’s not the tools that make the art (see: this journal entry).

And that brings me to the a sub question with a newly coined verb – did you photoshop?

Every time.

I have always loved your intimate landscape photographs. How does one define it? How do you approach when you make them?

Great question! I was always attracted to images that capture details and patterns but never really thought of them as “intimate” until I was exposed to the work of Eliot Porter. I wouldn’t necessarily define intimate landscapes in tangible or measurable terms. To me an intimate landscape is one that expresses the photographer’s personal relationship with the subject, rather than a general representation of a scene. Intimate landscapes always have an order imposed by the photographer, frame only those elements that are necessary to draw attention to the specific characteristics and nuances that fascinated him/her, and are very often fleeting moments or arrangements that can never be re-created. These qualities, in my opinion, make intimate landscapes the most personal and expressive form of nature photography. Any number of people can make wonderful, identical images of famous scenes by following simple recipes, but an intimate landscape can usually be associated with one original artist and their own creative vision.

Any particular images which have brought extreme emotional response from you?

Quite a few. Those are really the ones that make it all worth doing. They are images I can look at and be immediately transported to that exact moment in time and experience it all over again.

© Guy Tal Photography

© Guy Tal Photography

© Guy Tal Photography

© Guy Tal Photography



Unfortunately there are a lot more stories still in my mind that need to be written one of these days.

You often hear comments these days: Oh, I have seen a similar photograph. Can you give any tips about how to impart your own vision on a scene when there are many photographers around you?

You can almost apply the rules of meditation here – start by clearing your mind of distractions. These may include preconceptions about subject matter, standard compositions, “best” light etc. If you leave your home with the mindset of “I’m going to Yosemite to get a shot of Gates of The Valley at Sunset,” you’re pretty much guaranteed to miss everything along the way until you get that one shot. You’re also guaranteed to be deeply disappointed if that one shot doesn’t materialize as you expected. If you leave the preconceptions behind your mind will be free to see an infinite array of possibilities in every tree, every flower, every creek and lake, patterns in rocks and hillsides… you may find so much you may to keep you occupied you may never even get to your original destination, but more importantly - you’ll be happy and creative and those images will be *yours*. You can always go back to the well-known spots another day. Don’t lock your mind into what you plan to come back with. Just be in the moment every moment and keep watching and you’ll never be disappointed, even if you come home with no images at all.

Almost every other person has got access to a decent camera and digital darkroom tools. Technology (tools like google map, internet sources) has turned many spots which were relatively unknown until few years back into semi-icon status. You see tons of similar images posted on websites such as flickr. Where do you think this is taking us to? What will happen to the professional photographers who earned their bread and butter via stock images?

Another excellent question and one I can only partially answer. I’m not a stock photographer myself so will concede there are many others who can offer a more educated view. My personal sense, seeing the explosion of Royalty Free imagery and the astounding quality of work posted on various sites every day, is that stock will never again be as lucrative as it used to. On the other hand – being financially successful with photography is only partly attributed to the quality of the work. Being a good business person is paramount and those who know how to market and sell will probably continue to thrive but may need to adapt their business model or add new revenue streams to remain viable (e.g. workshops, etc.)

As far as unknown locations – that’s a double-edged sword. In many cases sensitive places simply can’t sustain high traffic. On the other hand, if they are unknown they are in danger of being sacrificed for various extractive interests with no one to protest. I’ll avoid the politics though and say that from an artistic, creative, and spiritual standpoints I strongly discourage copying other artists’ personal compositions and ideas. I consider it unethical to pass someone else’s image as your own, and by image I mean the concept and visual arrangement rather than the physical file or film. Just because it’s captured on your memory card doesn’t make it your image. The vision belongs to the artist who conceived it.

I wrote about this quite extensively in the past. Here are a few relevant articles:

Thoughts on Original Work
Originality and Soul
The First Step Towards Personal Style


In my favorite (and I know it is your favorite too) book ‘Mountain Light’, Galen Rowell mentions a quote from Antoine de Saint-Exupéry’s Wind, Sand and Stars

Nobody grasped you by the shoulder while there was still time. Now the clay of which you were shaped has dried and hardened, and naught in you will ever awaken the sleeping musician, the poet, the astronomer that possibly inhabited you in the beginning.

When I read it my friend he responded in German which can be roughly translated as – He was Antoine de Saint-Exupéry and interpreted as ‘You are either born or not as an artist‘. Your take?

I disagree with the interpretation. My view is more in line with the Confucian principles of Great Leaning — that every person has the inherent ability to become great. I have no doubt that much of a person’s future success and potential to realize their talent is dictated by their upbringing and socioeconomic background but great art can be found everywhere and cuts across all cultures and tiers of society. In fact I think at the core of producing great art is the belief in one’s self. I wrote about it in the Third Bullet of my article Six Silver Bullets.

What I believe Antoine de Saint-Exupéry meant was that people become set in their ways after the formative childhood period and it becomes harder and harder to adopt new perspectives and ideas as you get older. I think one of the most important exercises a person can go through at any point in their adult life is to take some time to tear down everything they believe in and that shapes their world views and question and re-examine it as objectively as they can. It takes a lot of courage to realize and admit it when your core beliefs (politics, religion, etc.) no longer align with your perception of reality and to be willing to rethink your life and be honest with yourself. I had to do it, and it was a painful experience but looking back I have no doubt I’m a better person for it.

© Guy Tal Photography

© Guy Tal Photography

Who is your hero when it comes to photography and why? Any upcoming talent that you are really become fond of?

There really are too many heroes to list. To me a hero is not just someone that makes great images but also a great role model in general. In that sense people like Ansel Adams, Galen Rowell, Eliot Porter and others transcend the simple distinction of “great photographers”. They were also great thinkers and activists.

Same for upcoming talents. If you spend any amount of time on photography forums you will quickly recognize some incredible photographers, some of whom I’m also proud to have as personal friends. The ones I consider great are those that not only create beautiful work but are also passionate about their subject matter and work to promote their beliefs. I’ll stop short of naming individuals because I’m sure to miss someone.

© Guy Tal Photography

© Guy Tal Photography


You recently published two books. How was the experience of working with fellow photographers? and tell us more about your new book ‘Exposures’.

Working with the Mountain Trail team was a wonderful experience. Everyone brings to the table incredible talent and skill and we were able to put together a book with a richness and diversity of content that a single author simply couldn’t have. I hope we have more such projects in the future.

“Exposures” was more of an experiment. I used a print-on-demand service for it because honestly I didn’t know what kind of interest it would generate. To my surprise I sold quite a few copies, despite the high cost of print-on-demand publishing, and responses have been very favorable. It falls into the category I call “vanity books”. It’s really about what I’d like to say and hope people will care enough to be interested. I was very encouraged by the experience and plan to publish a few more similar titles.

Guy, I would like to thank you very much for your time and wish you all the best.

It is my pleasure. I appreciate the opportunity to share my view and my images!

Best regards,
Prashant

All the images are copyrighted work of Guy Tal.